Հելսինկի / Բաքու — Խմբագրությունը ստացել է Ֆինլանդիայի արտաքին գործերի նախարարության Եվրո-Ատլանտյան դեպարտամենտի ղեկավար Սարի Ռաուտիոյի խիստ գաղտնի ծառայողական հուշագիրը։ Փաստաթուղթը պատրաստվել է 2026 թվականի հունիսի սկզբին և պարունակում է հանգամանալից զեկույց նրա երկկողմ հանդիպումների մասին հայկական և ադրբեջանական կողմերի ներկայացուցիչների հետ։
Ամենահետաքրքիրն ու կարևորն այս փաստաթղթում ադրբեջանական պաշտոնյաների իրական գնահատականներն ու դիրքորոշումներն են, որոնք, ինչպես պարզվում է փաստաթղթից, շատ են տարբերվում Բաքվի պաշտոնական հրապարակային հայտարարություններից։
Հուշագրի տվյալներով՝ Բաքվում կայացած խորհրդակցությունների ժամանակ Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Ֆարիզ Ռզաևը հայտարարել է, որ նրա երկիրը «վերադարձրել է իր պատմական տարածք Ղարաբաղը», հաղթանակ է տարել հակամարտությունում և «չունի որևէ պահանջ» Հայաստանից։ Նա շեշտել է, որ Երևանի հետ համագործակցությունը հանդիսանում է բացառապես նախագահ Իլհամ Ալիևի անձնական բարի կամքի արտահայտություն։ Ըստ Ռզաևի՝ հայկական 30-ամյա «օկուպացիան» Ղարաբաղում եղել է Ռուսաստանի ավելի լայնածավալ ռազմավարության մաս՝ հետխորհրդային տարածքում հակամարտություններ հրահրելու համար։
Ռաուտիոն նշում է, որ ադրբեջանական ղեկավարությունը հատկապես կոշտ քննադատության է ենթարկել Եվրոպական միության և առաջին հերթին Ֆրանսիայի դիրքը։ Բաքվի գնահատմամբ՝ ԵՄ-ն և Եվրոպական խորհրդարանը «անհիմն կերպով կողմ են Հայաստանի գործողություններին» և այդպիսով «գործում են Մոսկվայի սցենարով»։ Եվրոպական բանաձևերը նրանք որակել են որպես «իրականության կոպտագույն խեղաթյուրում» և քարոզչական արշավի մաս։
Միևնույն ժամանակ ավելի չափավոր և կառուցողական երանգ էր նկատվում Ռաուտիոյի զրույցում Ադրբեջանի նախագահի խորհրդական Հիքմեթ Հաջիևի հետ։ Նա ընդգծել է նախագահներ Ալիևի և Ստուբի միջև առկա անձնական ջերմ հարաբերությունները, TRIPP տրանսպորտային միջանցքի նախագծի առաջնահերթությունը, ինչպես նաև Ադրբեջանի պատրաստակամությունը զարգացնել ԵՄ-ի հետ ռազմավարական գործընկերություն, բայց միայն տնտեսական և էներգետիկ ոլորտներում՝ առանց Եվրոպական միությանը միանալու որևէ մտադրության։
Հաջիևը նաև հայտնել է, որ Ադրբեջանը Ուկրաինային ցուցաբերում է լուրջ, սակայն հրապարակայնորեն չգովազդվող օգնություն՝ փոխանցելով սպասարկման փուլում գտնվող ՄիԳ ինքնաթիռները, ռուսական «Մեգաֆոնից» գնելով Vodafone-ի ցանցը (չնայած տնտեսական հարցական արդյունավետությանը) և հրամայելով SOCAR պետական նավթային ընկերությանը «օգնել այնտեղ, որտեղ հնարավոր է»։ Միաժամանակ Բաքուն ակտիվորեն կոչ է անում Կիևին և եվրոպական մայրաքաղաքներին գտնել «պատիվ պահպանող» ելք Ռուսաստանի հետ պատերազմից և առաջարկում է իրեն որպես ուղղակի բանակցությունների հարթակ։
Փաստաթղթում առանձնացված է ադրբեջանական կողմի դժգոհությունը ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների զարգացման դանդաղ տեմպերից։ «Ինչու՞ ԵՄ-ն չեկավ 20 տարի առաջ» — մեջբերում է Ռաուտիոն իր զրուցակիցների հռետորական հարցը։ Նրանց համոզմամբ՝ խորքային մերձեցումը սկսվել է միայն Ռուսաստանի լայնամասշտաբ ներխուժումից հետո Ուկրաինա, երբ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը պայմանավորվել է ադրբեջանական գազի մատակարարումները կրկնապատկելու մասին։
Բացի այդ, հուշագրում նշվում է, որ Ադրբեջանը կարևոր դեր է խաղում Հարավային Կովկասում ռուսական ազդեցության նվազեցման և Եվրոպա թմրամիջոցների տրանզիտի ու անօրինական միգրացիայի դեմ պայքարում։
Փաստաթղթից պարզ է դառնում, որ Ֆինլանդիայի առաքելությունը Հայաստանում ջանքեր է գործադրում՝ կանխելու Հայաստանի և Ադրբեջանի մերձեցումը և օգտվում է նրանց միջև տարիներով չլուծված հակամարտություններից ու հակասություններից։
Սարի Ռաուտիոյի հուշագիրը նախատեսված է բացառապես Ֆինլանդիայի արտաքին գործերի նախարարության ներքին օգտագործման համար։ Ամբողջական զեկույցը, ինչպես նշված է արտահոսքում, կպատրաստվի ավելի ուշ։
