Իմ մեկնաբանությունը Ռոբերտ Քոչարյանի ելույթի և ընտրական մթնոլորտի մասին

Իմ և շատ հանրային գործիչների մոտ Ռոբերտ Քոչարյանի ելույթի, «Հայաստան» դաշինքի միջոցառումների վերաբերյալ հարցերին իմ պատասխանը միանշանակ է՝ դրանք լավ էին։ Լավն էր «Ուժեղ Հայաստանի» համագումարը, դրա ծրագրային դրույթները, Թաթոյանի ասելիքը, «Առաջարկ Հայաստանին» նախագիծը։ Բացի այդ, լավն են լինելու ԲՀԿ-ի առաջիկա համագումարը և ուղերձները, ինչպես նաև ԱԺ ընտրություններին չմասնակցող այլ ուժերի, հանրային գործիչների ասելիքը։

Սակայն այս լավ ասելիքը, այս ծրագրային մոտեցումները հաղթանակի վերածելու համար անհրաժեշտ է կատարել մեկ, բայց շատ կարևոր գործ՝ փոխել մթնոլորտը, ձևավորել մեր իրավիճակին ադեկվատ հանրային մթնոլորտ։

Այս փոփոխությունը պետք է սկսվի պարզ, բայց միասնական քայլով։ Յուրաքանչյուր ընտրողի և ամբողջական հասարակությանը պետք է դնել հստակ հարցադրում. դու, այս իշխանության հետ միաձայն, Ալիևին ասո՞ւմ ես շնորհակալություն։ Թե՞ ոչ։ Այս հարցը պետք է մտնի ամեն տուն, դառնա քաղաքական բանավեճի կենտրոնական թեման։

Նման մարտավարությամբ մենք կստանանք 20/80 համամասնություն։ 20 տոկոսը կլինեն այն մարդիկ, ովքեր կշարունակեն ապրել հին մթնոլորտում, իսկ մայիսին մենք արդեն կունենանք 80 տոկոս, որոնք սկզբունքային ընտրություն կատարած քաղաքացիներ են։ Դրանից հետո մեր ծրագրային մոտեցումները, քննարկումները, առաջարկները կլինեն այդ 80 տոկոսի համար։ Ու հունիսի 7-ին կունենանք ընտրություն կատարած հասարակության (Ալիևին շնորհակալություն ՉԱՍՈՂՆԵՐԻ) քվեարկություն, որը կհանգեցնի հաղթանակի՝ այս կամ համամասնությամբ, բայց՝ հաղթանակ։

Այս ընթացքն իրականացնելու համար անհրաժեշտ է համակարգված աշխատանք, ոչ թե ընդդիմադիր էգոցենտրիզմ։ Պետք է հասկանալ, որ սա հերթական, պաշտոնի կամ ցուցակի ընտրություն չէ։ Սա պատմական-քաղաքակրթական ընտրություն է։

Առաջիկա շաբաթներին ընտրողից պետք է քաղաքացի ստանալ։ Եթե մենք չհասկանանք, որ սա է բեկումնային պահը, ապա մենք կմնանք ընտրական հայկական անոմիալիայի մեջ։ Եթե սա չարեցինք՝ շատերը չեն հասկանալու, թե ինչու պետք է աշխատեն և քվեարկեն ՔՊ-ի օգտին՝ ոչ թե շեֆի, տնօրենի, բարեկամի, քավորի, ձայն բերողի հորդորով կամ սեփական փոքր շահի թելադրանքով, այլ՝ հանրային շահի և երկրի ապագայի համար։

Մեծ Բրիտանիայի խորհրդարանում քննարկվում է Արցախի մշակութային ժառանգության ոչնչացման հարցը

Մեծ Բրիտանիայի խորհրդարանում պաշտոնապես մեկնարկել է «Ջնջելով անցյալը. մշակութային ժառանգության ոչնչացում» խորհրդարանական հետաքննությունը, որի շրջանակում Արցախ Միությունը բարձրաձայնել է Ադրբեջանի կողմից իրականացվող ցեղասպանական քաղաքականության և Արցախի վտանգված պատմամշակութային ժառանգության վերաբերյալ։

Փետրվարի 23-ին կայացած անդրանիկ նիստին որպես հիմնական բանախոս ելույթ է ունեցել Արցախ Միության նախագահ Արտակ Բեգլարյանը։ Նա բրիտանացի խորհրդարանականներին և միջազգային իրավական փորձագետներին ներկայացրել է համակողմանի փաստեր՝ վերաբերող Արցախի մշակութային ժառանգության ոչնչացման, Արցախի ժողովրդի բռնի տեղահանման, ներկա վիճակի և հայ գերիների իրավունքների խախտման։

Արտակ Բեգլարյանն ընդգծել է միջազգային մշտադիտարկման և կանխարգելիչ մեխանիզմների ներդրման անհրաժեշտությունը՝ որպես միջոցներ, որոնք կնպաստեն ադրբեջանական բռնազավթման ներքո գտնվող Արցախի ժողովրդի ժառանգության և սեփականության պաշտպանությանը՝ ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանի հրամաններին համապատասխան։ Նա նաև անդրադարձել է Արցախի ժողովրդի վերադարձի իրավունքի իրացման կարևորությանը՝ որպես արդար, արժանապատիվ և կայուն խաղաղության ապահովման հիմնաքար։

Բացի բանավոր վկայությունից, հետաքննությանը ներկայացվել է Արցախ Միության և «Արցախի մշակույթի և զբոսաշրջության զարգացման գործակալություն» ՀԿ-ի համահեղինակությամբ պատրաստված համապարփակ զեկույցը՝ «Ադրբեջանի կողմից Արցախում հայկական մշակութային ժառանգության համակարգված ոչնչացումը և յուրացումը (2020-2026թթ.)» խորագրով։ Այս զեկույցը պարունակում է անհերքելի ապացույցներ, որոնք փաստագրում են հայկական եկեղեցիների, գերեզմանատների, հուշարձանների և թանգարանային հավաքածուների միտումնավոր ոչնչացումն ու յուրացումը։ Զեկույցի հեղինակները նշում են, որ Ադրբեջանի գործողությունները կրում են ցեղասպանական բնույթ և ուղղված են ոչ միայն վերացնելու Արցախում հայկական հետքը, այլև կանխելու բնիկ ժողովրդի վերադարձն իր հայրենիք։

Հետաքննությունը, որը կայացնում է Փաստաբանների միջազգային ասոցիացիայի Մարդու իրավունքների ինստիտուտը (IBAHRI) Մեծ Բրիտանիայի բազմակուսակցական խորհրդարանական խմբի կողմից՝ պատգամավոր Բրենդան Օ’Հարայի նախագահությամբ, բաղկացած է հինգ փուլից։ Դրա արդյունքում կհրապարակվի վերջնական զեկույց, որը կուղղվի Մեծ Բրիտանիայի կառավարությանն ու միջազգային դերակատարներին։

Ռուբեն Վարդանյանը հրապարակավ դիմել է Ադրբեջանի մարդու իրավունքների պաշտպանին՝ փորձելով...

Արցախի նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանը ստիպված է եղել դիմել Ադրբեջանի մարդու իրավունքների պաշտպան Սաբինա Ալիևային հրապարակային կոչով՝ իր և մյուս հայ գերիների կացության և դատական գործընթացի մասին տեղեկություն ստանալու համար։ Այս մասին հայտնում է նրա ընտանիքը։

Ըստ ընտանիքի՝ Ռուբեն Վարդանյանը այս քայլին դիմել է այն բանից հետո, երբ նախորդ տասը օրերին փաստաբանի միջոցով, գրավոր դիմումներով և հեռախոսազանգերով կապ հաստատելու բոլոր ջանքերը հաջողություն չեն գտել։

Հայտարարության մեջ նշվում է, որ դատավարությունների ավարտից մեկ ամիս անց հայ բանտարկյալները դեռևս չեն ստացել իրենց դատավճիռների տեքստերը ոչ մի լեզվով՝ ռուսերեն, հայերեն կամ ադրբեջաներեն։ Նրանք անհայտ են մնում, թե ինչ հոդվածներով են դատապարտվել, ինչպես և իրենց տեղափոխման վայրը։

Ընտանիքը խորը մտահոգված է ստեղծված իրավիճակով՝ նշելով, որ իրենց և մյուս հայ գերիների կացության մասին արժանահավատ տեղեկությունների բացակայությունը, ինչպես նաև Ադրբեջանում մարդու իրավունքների անկախ մեխանիզմների, այդ թվում՝ Կարմիր Խաչի միջազգային կոմիտեի հեռացման հետևանքով, բոլոր գերիներին զրկում է ցանկացած ինստիտուցիոնալ պաշտպանությունից։

Ռուբեն Վարդանյանը հրապարակել է Սաբինա Ալիևային ուղղված իր դիմումի աուդիոձայնագրությունը։ Ձայնագրության մեջ նա նշում է, որ չնայած 2023 թվականի հոկտեմբերին տեսախցիկների առաջ Ալիևան իր հեռախոսահամարը հանրությանը տրամադրել էր, վերջին տասը օրերի ընթացքում նրան հաջողված չէ կապ հաստատել։

«Տիկին Ալիևա, ես ստիպված եմ Ձեզ դիմել հրապարակավ, քանի որ այլ հնարավորություն չունեմ Ձեզ հասցնելու այն, ինչ տեղի է ունենում թե՛ ինձ հետ, թե՛ իմ գործընկերների ու համախոհների։ Դուք հանրային ինստիտուտի միակ ղեկավարն եք, որին կարող եմ դիմել, քանի որ Ադրբեջանի մնացած բոլոր մարմինները կամ պետական վերահսկողություն են իրականացնում, կամ ձայնագրում են, ուստի չեմ կարող իմանալ»,– ասում է նա։

Վարդանյանը նաև նշում է, որ իրեն անգամ հնարավորություն չեն տալիս դիմելու ՄԻՊ, թեպետ նա միակն է, ով կարող է իրեն օգնել։ Նրա խոսքով՝ դատավճիռը ստանալու համար նա մեկ ամիս է՝ փորձում է կապ հաստատել, սակայն ոչ ռուսերեն, ոչ հայերեն, ոչ էլ ադրբեջաներեն տարբերակներով։ Նա խնդրում է հնարավորություն տալ իրեն և իր գործընկերներին ամեն ինչ քննարկելու, քանի որ Կարմիր խաչը հեռացվել է։

Այս նախադասությունից հետո նրան ընդհատում են։

ԱՄՆ-ի Իրանի դեմ գործողությունների իրական նպատակը՝ Չինաստանի նկատմամբ վերահսկողության պահպանումը

Իրանի դեմ ռազմական գործողությունների իրական նպատակը միայն Իսլամական Հանրապետությունը չէ, այլ ավելի լայն աշխարհաքաղաքական խնդիրների լուծում։ Այս տեսակետը հայտնեց քաղաքագետ Ստեփան Դանիելյանը՝ վերլուծելով Վաշինգտոնի և Թել Ավիվի գործողությունների իրական մոտիվները։

Իր կարծիքով՝ Իրանի միջուկային ծրագրի շուրջ բանակցությունները և ռազմական սպառնալիքները ծառայում են որպես քողարկում՝ թաքցնելով ԱՄՆ-ի գլոբալ մտահղացումը, որն անմիջականորեն կապված է Չինաստանի հետ։

«Մենք պետք է հասկանանք, թե ինչ խնդիրներ են լուծում ԱՄՆ-ն և Իսրայելը։ Միացյալ Նահանգները փորձում է պահպանել իր հեգեմոնիան, ինչն ամրագրված է նրանց ազգային ռազմավարական փաստաթղթերում։ Այսօր ԱՄՆ-ն տնտեսական մրցակցային պայքարում սկսում է զիջել Չինաստանին, ուստի փորձում է վերահսկողություն պահպանել համաշխարհային էներգետիկ շուկաների նկատմամբ։ Սա նշանակում է վերահսկողություն Իրանի, Հորմուզի նեղուցի, ինչպես նաև նավթ արտադրող արաբական երկրների նկատմամբ», – նշեց Դանիելյանը։

Նա նաև համեմատեց Իսրայելի ներկայիս քաղաքականությունը Մեծ Բրիտանիայի՝ Եվրոպայում վարած ռազմավարության հետ։ Ըստ վերլուծաբանի՝ հարյուրամյակներ շարունակ Բրիտանիայի քաղաքականության հիմնական նպատակն էր Եվրոպայի ուժեղ պետությունների միջև պատերազմներ հրահրելը, նրանց բաժանելն ու թուլացնելը՝ ինքը մնալով որպես միակ հեգեմոն։

Դանիելյանի համոզմամբ՝ Իրանի և Վենեսուելայի դեմ գործողությունները նույն շղթայի օղակներն են։ Նրա խոսքով՝ Թեհրանն այժմ լուծում է իր գոյության խնդիրը՝ ցույց տալով, որ այլևս չունի «կարմիր գծեր»։

«Միացյալ Նահանգներն ու Իսրայելը, պատերազմը սկսելով, ունեցել են միայն «պլան Ա»․ փորձել են գլխատել Իրանի ղեկավարությանը, ակտիվացնել դժգոհ զանգվածներին և հասնել իշխանափոխության։ Սակայն այդ սցենարը չաշխատեց, ինչի մասին բացահայտ ասում են թե՛ Թրամփը, թե՛ Նեթանյահուն։ Իշխանափոխությունը ենթադրում էր երկրի ներքին և արտաքին քաղաքական կուրսի փոփոխություն, ինչը չստացվեց», – ընդգծեց վերլուծաբանը։

Ըստ Դանիելյանի՝ ԱՄՆ-ն և Իսրայելը դեռևս չունեն հստակ պատկերացում, թե որքան կարող է շարունակվել պատերազմը և ինչ ելք կունենա այն։ Նա նշեց, որ նույնիսկ պատերազմի նախաձեռնողները չեն կարող հստակ պատասխան տալ, թե ինչ զարգացումներ կարող են լինել առաջիկայում։

«Հիմա առաջանում է հարց՝ ի՞նչ է լինելու հետո։ Այս հարցի պատասխանը չունեն ո՛չ Վաշինգտոնը, ո՛չ էլ Թել Ավիվը։ Իսրայելի վարչապետն ինքն է խոստովանել, որ չի կարող ասել, թե որքան կտևի ռազմական գործողությունը», – նշեց Դանիելյանը։

Վերլուծաբանի գնահատմամբ՝ անորոշությունն արտահայտվում է նաև դիվանագիտական քայլերում։ Նա նշեց, որ ԱՄՆ նախագահը նույնիսկ դիմել է Ռուսաստանի նախագահին՝ խնդրելով միջնորդել Իրանի հետ բանակցություններում։

Էդիտա Գզոյանի հրաժարականի հարցումը՝ պետական արարողակարգի և ռազմավարական մտածողության խախտում

Որպես Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի նախկին տնօրեն, անհրաժեշտ եմ համարում անդրադառնալ Էդիտա Գզոյանի աշխատանքից ազատման հարցին, որը բխել է ԱՄՆ փոխնախագահի՝ Ծիծեռնակաբերդ կատարած այցի ժամանակ տեղի ունեցած իրադարձությունից։

Ամեն ինչ սկսվեց այն պահից, երբ ԱՄՆ փոխնախագահին, որպես պաշտոնական նվեր, ներկայացվեցին Արցախի դեմ իրագործված ցեղասպանության թեմայով գրքեր։ Այս գործողությունը, որը կատարվեց Էդիտա Գզոյանի միջոցով, դիտարկվեց որպես հիմք՝ պահանջելու նրա հրաժարականը։

Սա անթերի և անմեղսունակ իրադարձություն է։ Բարձրաստիճան պետական այցերի ընթացքում, հատկապես այնպիսիների, որոնք կատարվում են Ծիծեռնակաբերդի նման պատմական և սիմվոլիկ վայրում, ԲՈԼՈՐ արարողակարգային մանրամասնությունները՝ ներառյալ նվերների տեսականին, պետք է լինեն մշակված և քննարկված նախապես։ Պարզապես չի կարող լինել այնպես, որ նման հարցում բաց թողումներ լինեն։

Այսպիսով, Էդիտա Գզոյանը մեղավոր չէ։ Թերացողներն ու Նիկոլ Փաշինյանի «արհամարողները» ի սկզբանե եղել են ՀՀ արտգործնախարարը և ԿԳՄՍ նախարարը՝ Ժաննա Անդրեասյանը։ Նրանք «կուրսի չեն եղել» վարչապետի ներկա արտաքին քաղաքական կուրսից։

Այն հանգամանքը, որ Ժաննա Անդրեասյանը, որպես Էդիտա Գզոյանի անմիջական վերադաս, այդ պահին եղել է Ծիծեռնակաբերդում և պարտավոր էր հարցնել նրան, թե ինչ է պատրաստվում նվիրել հյուրին, ցույց է տալիս, որ Նիկոլ Փաշինյանի տեսակետն ու նրա հայտարարած «կառավարությունն այդ ես եմ» ձևակերպումն առ ոչինչ են։

Այս իրադարձությունը նաև բացահայտում է այն փաստը, որ ՀՀ պետական արարողակարգի պատասխանատուները, որոնք եղել են Ծիծեռնակաբերդում, կարող էին կանխել այս իրավիճակը հաշվված վայրկյանների ընթացքում, բայց դա չեն արել, քանի որ իրենց հետաքրքիր չէր Նիկոլ Փաշինյանի կարծիքն այդ կապակցությամբ։

Վերջում, պետք է նշել, որ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտում կա բաժին, որը նվիրված է Արցախի դեմ իրագործված ցեղասպանության պատմությանը և հետևանքներին։ Նիկոլ Փաշինյանի տրամաբանությամբ, այս բաժինը պետք է լուծարվի, կամ աշխատակիցներին պետք է ներկայացնեն հրաժարականի դիմումներ։

Այս ամենը հանգեցնում է միայն մեկ եզրակացության՝ այս իրադարձությունը ոչ միայն անհամբերություն է, այլև ցեղասպանության հիշատակին և հայկական պատմությանը վերաբերող հարցերում ռազմավարական մտածողության և պրոֆեսիոնալիզմի բացակայության ցայտարարում։

Ալիևի հայտարարությունները՝ ցեղասպանական հռետորաբանության և պատմական աղավաղման վտանգավոր համադրություն

Իրենց վերջին հայտարարություններում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հայ քաղաքական կալանավորներին և ռազմագերիներին համեմատում է Նյուրնբերգյան դատավարություններում դատապարտված նացիստական ռազմական հանցագործների հետ։ Այս համեմատությունը, որը հստակորեն ցեղասպանական հռետորաբանության դրսևորում է, հատկապես վտանգավոր է դառնում Իսրայել-ԱՄՆ ագրեսիայի պատերազմի համատեքստում, որտեղ Ադրբեջանը դարձել է Ալիևի ռեժիմի ամենամոտ դաշնակիցը։ Այս դաշնակցությունը նախագահին շնորհում է աննախադեպ անպատժելիություն՝ խթանելով նրա ցեղասպանական քաղաքականությունը և հանցագործությունները։

Ալիևի հայտարարությունը ոչ միայն պատմական իրականությունը աղավաղում է, այլև կիրառում է ցեղասպանական մարտավարություն՝ հայերին դիտարկելով որպես ռազմական հանցագործներ։ Իրականում, Բաքվում պահվող Արցախի նախկին կառավարության անդամների «հանցագործությունը» միայն այն է, որ նրանք իրացրել են իրենց ինքնորոշման իրավունքը՝ փորձելով պաշտպանել 4 հազար տարվա հայ բնակչությունը ադրբեջանական ագրեսիայից։

Այս հռետորաբանությունը ցեղասպան պետությունների կողմից կիրառվող մարտավարության դասական օրինակ է, որը հոգեբանները հայտնի են որպես DARVO (ժխտել, հարձակվել, հակադարձել)։ Ալիևը սկզբում ժխտում է իր կառավարության կողմից կազմակերպված զանգվածային բռնի տեղահանման պատասխանատվությունը, այնուհետև հարձակվում է հայերի վրա՝ նրանց ներկայացնելով որպես ահաբեկիչներ և թշնամիներ, իսկ ինքնին՝ որպես իրական զոհ։ Նման մոտեցումը ոչ միայն սրում է լարվածությունը, այլև խրախուսում է մարդկանց ցեղասպանությունը համարել արդարացված։

Այսպիսով, Ալիևի հայտարարությունները ցեղասպանության ժխտման վտանգավոր ձև են։ Նա միաժամանակ ժխտում է Լեռնային Ղարաբաղում հայերի կյանքի ոչնչացումը, հերքում իր կառավարության կողմից կազմակերպված բռնի տեղահանման պատասխանատվությունը և նսեմացնում է Հոլոքոստը՝ դրա հիշատակը չարաշահելով որպես իր ընդհանուր ցեղասպանական նպատակների քողարկում։

Այս վտանգավոր մոտեցման հետ կապված, միջազգային հանրության պետք է ճնշում գործադրի Ադրբեջանի կառավարության վրա՝ դադարեցնելու հայերի դեմ իր անմարդկային, ցեղասպանական հռետորաբանությունը, զերծ մնալ Հոլոքոստն օգտագործելուց՝ իր հանցագործությունները արդարացնելու համար, և անհապաղ ազատ արձակել բոլոր հայ բանտարկյալներին։ Համակարգված ճնշում պետք է գործադրվի հատկապես նախագահ Ալիևի անձի վրա, ով իր շարունակական իշխանության համար մեծապես հույսը դնում է արևմտյան աշխարհի բարեհաճության վրա։ Եթե արևմտյան աշխարհը շարունակի խրախուսել Ադրբեջանի նախագահին, այն ապագայում կբախվի ավելի վատ խնդիրների։ Որքան մեծ լինի Ալիևի նկատմամբ անպատժելիությունը, այնքան ավելի նա կփորձի իրականացնել իր երազանքները՝ «Մեծ Ադրբեջանի» մասին, որը կներառի ներկայիս անկախ Հայաստանի Հանրապետությունը։ Միջազգային հանրությունը չպետք է թույլ տա, որ պատմական հիշողությունը մանիպուլացվի՝ ծառայելով շարունակական ցեղասպանական օրակարգերին։

Մեր պայքարը շարունակվում է, պահանջում ենք վերադարձ մեր հայրենի տներ

Իմ վերջին հարցազրույցում France 24 հեռուստաալիքի «Tête-à-Tête» հաղորդման շրջանակներում ես ներկայացրեցի Իրանի ռեժիմի հանցավոր բնույթը և Արցախի ժողովրդի դեմ իրականացվող շարունակական ցեղասպանությունը։ Ի պատասխան Ալիևի կողմից մեկ ամիս առաջ նույն հարթակում հնչեցված կեղծիքներին և զրպարտություններին՝ ես ընդգծեցի, որ հենց նա է ժամանակակից Նյուրնբերգյան դատարանի առաջ պետք է կանգնի։

Իրականությունը այն է, որ Ալիևը, ոչ թե մեր առաջնորդներին, այլ ինքն է պետք է պատասխան տա 150,000 արցախահայերի էթնիկ զտման և Արցախի հայաթափման համար։ Միջազգային հանրության անգործությունը միայն խրախուսում է այս ցեղասպան քաղաքականությունը։

Ալիևի կողմից մեր առաջնորդներին «Հոլոքոստի կազմակերպիչների» հետ համեմատելու պնդումները դասագրքային «հայելային մեղադրանքներ» են։ Իրականում, նրա ռեժիմը օգտագործում է բռնի տեղահանված 19 հայ պատանդներին՝ այդ թվում՝ Արցախի քաղաքական ղեկավարությանը, որպես խաղաքարտ՝ հայ ազգին նվաստացնելու համար։ Նրանց նկատմամբ կայացված շինծու դատավճիռները արդարադատության խորը ձախողում են և ցեղասպանական մտադրության ուղղակի դրսևորում։ Սա կոլեկտիվ պատիժ է մի ամբողջ ժողովրդի դեմ՝ իր ինքնորոշման իրավունքը պաշտպանելու համար։

Անդրադարձել եմ նաև 2025 թվականի օգոստոսին Վաշինգտոնում ստորագրված հռչակագրին։ Փաստաթղթում Արցախի կարգավիճակի, մեր ժողովրդի իրավունքների և անվտանգության լիակատար անտեսումը որակել եմ որպես քաղաքական դավաճանություն Հայաստանի իշխանությունների կողմից։ Որևէ թուղթ չի կարող երաշխավորել տևական խաղաղություն, եթե այն չի պաշտպանում մեր ժողովրդին, մեր 400 եկեղեցիները և 6,000 մշակութային հուշարձանները բնաջնջման ձգտող վարչակարգից։

Մեր պայքարը շարունակվում է՝ անկախ աշխարհաքաղաքական շահերից։ Մենք պահանջում ենք վերադարձ մեր հայրենի տներ՝ միջազգային հստակ անվտանգային երաշխիքների ներքո։ Ցեղասպանությունը երբեք չի կարող հիմք հանդիսանալ խաղաղության համար, իսկ արդար աշխարհակարգը պետք է ի վերջո պատասխանատվության ենթարկի Ալիևի հանցավոր վարչակարգին։

ԳՀԽ-ն դատապարտեց իշխանությունների կողմից Հայոց Եկեղեցու նկատմամբ իրականացվող հալածանքները

Մարտի 10-13-ը Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում, Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Երկրորդ Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի նախագահությամբ, տեղի ունեցավ Գերագույն հոգևոր խորհրդի (ԳՀԽ) տարեկան ժողովը։

Ժողովի ընթացքում ներկայացվեցին զեկույցներ, որոնք ընդգրկում էին Հայաստանում և սփյուռքում իրականացված հոգևոր-քարոզչական, մշակութային, կրթական և սոցիալական ծրագրերը, ինչպես նաև ֆինանսական հաշվետվություններ։

ՀՀ Զինված ուժերում հոգևոր ծառայության դադարեցման և գնդերեցների նկատմամբ իրականացված ճնշումների վերաբերյալ զեկույցը ներկայացրեց Տ․ Մովսես վարդապետ Սարգսյանը։ ԳՀԽ-ն հաստատեց, որ Պաշտպանության նախարարի միակողմանի որոշումը հակասում է ՀՀ Սահմանադրության, «Հայաստանի Հանրապետության և Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հարաբերությունների մասին» օրենքի դրույթներին և կառավարության համապատասխան որոշմանը։ Կարևորելով գնդերեցների ծառայության նշանակությունը բանակի հոգևոր և բարոյահոգեբանական մթնոլորտի առողջացման գործում՝ անհրաժեշտ էր համարվել քննարկել ծառայության նոր կարգավորումները և դրանք օրինական հարթություն վերադարձնելու ուղիները։

Մասյացոտնի թեմում առաջնորդի պաշտոնանկությունից հետո ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ տեղեկություններ փոխանցեց թեմի առաջնորդական տեղապահ Տ․ Ռուբեն վարդապետ Զարգարյանը։ Նշվեց, որ կարգալույծ եղած Արման Սարոյանը իշխանությունների ապօրինի աջակցությամբ խոչընդոտում է թեմի հովվական, կանոնական և վարչական գործունեությունը՝ լարվածություն առաջացնելով հոգևորականների և հավատացյալների շրջանում։ ԳՀԽ-ն արձանագրեց, որ թեմի հոգևորականների մեծամասնությունը շարունակում է հովվական ծառայությունը՝ հավատարիմ մնալով եկեղեցական կարգաց և կանոնաց։

ՀՀ իշխանությունների կողմից իրականացվող գործողությունների վերաբերյալ զեկույցներ ներկայացրեցին ի․գ․դ. տիար Գևորգ Դանիելյանը և փաստաբան, ի.գ.թ. տիար Արա Զոհրաբյանը։

Գերագույն հոգևոր խորհուրդը հստակ դատապարտեց ՀՀ իշխանությունների կողմից Հայոց Եկեղեցու և եկեղեցականների նկատմամբ իրականացվող կամայական, խտրական գործողությունները, շինծու մեղադրանքներով ազատազրկումները, ինչպես նաև պետական լծակների գործադրմամբ Եկեղեցու գործունեության արհեստական խոչընդոտների ստեղծման փորձերը։ Անդրադարձ կատարվեց նաև վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից Եվրոպական խորհրդարանում հնչեցրած մեղադրական շինծու վերագրումներին՝ «օտար ազդեցության գործակալ», «պատերազմի կուսակցություն» և այլն, որոնք, ըստ ԳՀԽ-ի, ակնհայտորեն փորձ են արվում արդարացման հիմքեր ստեղծել Եկեղեցու նկատմամբ իրագործված անօրինական գործողությունների համար։

Ժողովի ընթացքում նաև քննարկվեց 2026 թվականի սեպտեմբերին նախատեսվող Եկեղեցական-ներկայացուցչական ժողովի կազմակերպման հարցը։

Հայ Եկեղեցին՝ ճնշման տակ երկու կողմից

ԱՄՆ Միջազգային կրոնական ազատության հանձնաժողովի վերջերս հրապարակված զեկույցը ցայտուն վկայություն է Հայ Եկեղեցիին հասցվող ճնշումների մասին՝ ոչ միայն արտաքին, այլև ներքին աղբյուրներից։ Այս զեկույցը, ըստ էության, հայելային «դատավճիռ» է՝ արտացոլելով երկու հակասական, բայց միաժամանակ ողբերգականորեն միմյանց լրացնող գործընթացներ։

Զեկույցի հիմնական եզրահանգումներից մեկը վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից Հայ Առաքելական Եկեղեցու ներքին գործերին միջամտելն է։ Ըստ զեկույցի՝ վարչապետը փորձել է ազդել Եկեղեցու առաջնորդի ընտրության վրա՝ առաջարկելով ստեղծել և անձամբ նշանակել մի խորհուրդ, որը պետք է ընտրեր նոր Կաթողիկոս։ Նա նաև կազմել է «ճիշտ» քահանաների ցուցակներ և կալանավորել նրանց, ովքեր համարձակվել են քննադատել իր կառավարությունը կամ դառնալ դրա ընդդիմությունը։ Այս գործողությունները, ինչպես նշվում է զեկույցում, ուղղված են եղել գործող Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի գահընկեց անելու նպատակով։

Այսպիսով, Փաշինյանի կառավարությունը, իրականում, վերածում է Եկեղեցին բռնաճնշումների օբյեկտի՝ խաթարելով նրա ինքնավարությունը և քաղաքականացնելով այն։ Դա ոչ միայն կրոնական ազատության խախտում է, այլև հարված է ազգային ինքնության հիմքերին։

Եվ այս պատկերը ավելի ողբերգական է դառնում, երբ դիտարկում ենք այն համատեքստում, որում գտնվում է Հայաստանը։ Թեև Փաշինյանի գործողությունները ներքին բռնաճնշում են, Ադրբեջանը իրականացնում է ֆիզիկական վանդալիզմ։ Լեռնային Ղարաբաղում և հարակից տարածքներում Ադրբեջանը շարունակում է ոչնչացնել հայկական պատմամշակութային ժառանգությունը՝ հատկապես եկեղեցիները և գերեզմանատոմերը։ Արբանյակային լուսանկարները հստակ ցույց են տալիս 8 եկեղեցու և 10 այլ օբյեկտի ոչնչացումը։

Այս երկու գործընթացները, թեև տարբեր մեթոդներով, իրականացվում են տարբեր կողմերից, բայց ունեն նույն արդյունքը. Հայ Եկեղեցին՝ որպես ազգի խորհրդանիշ և հոգևոր հիմք, ճնշման տակ է հայտնվում երկու կողմից։ Ալիևը ոչնչացնում է տաճարները, իսկ Փաշինյանը՝ խարխլում է Եկեղեցին ներսից։

ԱՄՆ Միջազգային կրոնական ազատության հանձնաժողովի զեկույցը պարզապես փաստեր է արձանագրում։ Սակայն հարցը այն է, թե արդյո՞ք այս փաստերը կունենան որևէ իրական հետևանք։ Ինչպես զեկույցում նշված է, Ադրբեջանը շարունակում է իր ոչնչացման քաղաքականությունը՝ առանց որևէ պատժի։ Իսկ Փաշինյանը, թվում է, կառչած է իշխանությունից, և միջազգային քննադատությունը դժվար թե կկարողանա փոխել նրա քաղաքականությունը։

Այս իրավիճակը հայերի համար ոչ միայն քաղաքական կամ կրոնական խնդիր է, այլև ազգային ողբերգություն։ Երբ իշխանությունը վեր է դասում իրեն ավանդույթներից, հավատքից և պատմությունից, դա ազգի հոգևոր հիմքի աստիճանական քայքայում է։ Հայաստանը հայտնվել է այնպիսի իրավիճակում, երբ նույն դաշտում են հայտնվում երկու տարբեր առաջնորդներ՝ տարբեր շարժառիթներով ու մեթոդներով, բայց նույն ճակատագորով։

Բացահայտվել է ադրբեջանական արշավ՝ ուղղված Հայ դատի Ամերիկայի հանձնախմբին

Հայաստանի և ադրբեջանական շահերի միջև ընթացող լարվածության ֆոնին հայտնի են դարձել նոր փաստարկներ, որոնք վկայում են Բաքվի կողմից իրականացվող համակարգված քարոքրոցային արշավի մասին։

Ըստ հաղորդումների, Լոնդոնում գործող «Apollo Strategic Communications» կազմակերպությունը մարտի 2-ին ամերիկյան լրատվամիջոցներին ուղարկել է գաղտնի նամակ, որի նպատակն էր սկսել «ոչ հրապարակային քննարկումներ»՝ արատավորելու և վարկաբեկելու Հայ դատի Ամերիկայի հանձնախմբին (ANCA)։

Այս հարցումը բացահայտել է մի ավելի խորը և բարդ պատկեր։ Պարզվել է, որ «Apollo Strategic Communications»-ի մայր ընկերությունը՝ «RSK Group»-ը, պատկանում է «Azerbaijan Environment and Technology Centre Ltd» դուստր ընկերությանը։ Այս կապը վկայում է այն մասին, որ արշավի ֆինանսավորման և կազմակերպման հետևում կանգնած է ադրբեջանական կառավարությունը։

Այս արշավին, ըստ հաղորդումների, ակնհայտ ադրբեջանական ուղղորդմամբ են միացել նաև ազգությամբ հայեր և Հայաստանի քաղաքացիներ, այդ թվում՝ ՀՀ ԱԺ պատգամավոր։ Գաղտնի նամակում առաջարկվում էր Հայ դատի Ամերիկայի հանձնախմբին վարկաբեկող տեղեկատվություն փոխանցել որոշ անձանց հետ հանդիպումների միջոցով։

Այս անձանց թվում են Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կոնգրեսական հանձնաժողովի անանուն աշխատակից, ՀՀ ԱԺ «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր Մարիա Կարապետյանը, պատմաբան Նժդեհ Հովսեփյանը և «Քարնեգի» հիմնադրամի այցելու-գիտաշխատող Կարո Փայլանը։

Այս հարցումից հետո Կարո Փայլանը հրաժարվել է արշավին մասնակցությունից՝ նշելով, որ իր անունից ԶԼՄ-ներին հաղորդագրություններ են ուղարկվել, որոնք ինքը չի լիազորել։ Արտահոսքից հետո «Apollo Strategic Communications»-ը փակել է իր X-ի օգտահաշիվը, իսկ հրապարակված նամակը ստորագրած աշխատակից Դենիել Բլեյք-Մարտինի տվյալները հեռացրել է աշխատակիցների ցանկից։

Հայ դատի Ամերիկայի հանձնախումբը բրիտանական ընկերությունից պահանջել է պատասխանել մի քանի հարցի, որոնք ուղղված են արշավի իրական բնույթը բացահայտելու նպատակով․

1. Ո՞վ է վարձել «Apollo Strategic Communications»-ը Հայ դատի Ամերիկայի հանձնախմբի դեմ արշավ իրականացնելու համար, և որքա՞ն գումար է վճարվել։
2. Եթե ընկերությունը գործել է օտար պատվիրատուի անունից՝ ամերիկյան կազմակերպության դեմ, ապա ինչո՞ւ չի գրանցվել ԱՄՆ արդարադատության նախարարությունում՝ Foreign Agents Registration Act (FARA) օրենքի համաձայն։
3. Ինչպե՞ս և ինչո՞ւ են այս գաղտնի արշավում ներգրավվել Մարիա Կարապետյանը, Նժդեհ Հովսեփյանը և Կարո Փայլանը։
4. Ի՞նչ կապեր ունի «Apollo Strategic Communications»-ի մայր ընկերությունը՝ «RSK Group»-ը, Ադրբեջանի, Ալիևների ընտանիքի և Կասպյան տարածաշրջանի էներգետիկ ընկերությունների հետ։

Այս բացահայտումը նոր էթիկական և քաղաքական հարցեր է առաջացնում՝ կապված ազգային նվիրապետության, քաղաքական արշավների և միջազգային հարաբերությունների հետ։