Պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Ալեքսանդր Չերեմինը հայտարարել է, որ Ստեփանակերտում ադրբեջանցիների կողմից եկեղեցիների ավերման մասին ստացված տեղեկությունները վանդալիզմի ակտ են, որը ուղղված է ոչ միայն Հայ առաքելական եկեղեցիներին, այլև Հայրենական մեծ պատերազմի հետ կապված այլ պատմական և մշակութային կառույցներին։

Իմ զրույցի ընթացքում պրոֆեսոր Չերեմինը նշել է, որ այս ակտը ցույց է տալիս Ադրբեջանի իշխանությունների էությունը՝ որպես ագրեսոր պետություն, որն իրականում ոչնչացնում է մարդկության հիշողությունը։ Նրա խոսքով՝ Ստեփանակերտում տեղի ունեցող իրադարձությունները հստակ վկայություն են այս մասին։

Պրոֆեսորը նաև ընդգծել է միջազգային հանրության, հատկապես Միավորված ազգերի կազմակերպության (ՄԱԿ) և այլ միջազգային կազմակերպությունների պարտականությունը՝ ուշադրություն դարձնելու և հետևելու այս իրավիճակի զարգացմանը՝ որպես մարդկության մշակութային և պատմական ժառանգության պաշտպանության հարց։

Հայաստանում անձնական կյանքի գաղտնիության իրավունքը, հատկապես՝ անձնական նամակագրության և հաղորդակցության գաղտնիությունը, վերջին տարիներին կտրուկ սպառնալիքի տակ է դրվել։ Սա պարզվում է պաշտոնական վիճակագրական տվյալների ուսումնասիրության արդյունքում, որոնք վերաբերում են նախաքննական մարմինների դատարաններ ներկայացրած միջնորդություններին։

Վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ նախաքննական մարմինները տարեցտարի դատարաններ են ներկայացնում աճող թվով միջնորդություններ՝ նամակագրության և հաղորդակցության այլ ձևերի, այդ թվում՝ SMS-ների, առգրավում կատարելու թույլտվություն ստանալու համար, և դատարանների զգալի մասը դրանք բավարարում է։

Այս իրավիճակը փաստում է, որ քաղաքացիների անձնական հաղորդակցության գաղտնիությունը գործնականում բացարձակապես ապահովված չէ։

Վիճակագրական պատկերը

Վերջին տարիներին արձանագրվել է միտումնային աճ, որը վկայում է համակարգում առկա խնդիրների մասին։

2023 թվական: Նախաքննական մարմինները դատարան են ներկայացրել 666 միջնորդություն, որոնցից 361-ը բավարարվել է։
2024 թվական: Միջնորդությունների թիվը աճել է՝ դատարան է ներկայացվել 647 միջնորդություն, որոնցից 383-ն է ստացել դատարանի համաձայնությունը։
2025 թվական: Այս ցուցանիշները զգալիորեն աճել են։ Միայն նախորդ տարվա ընթացքում նախաքննական մարմինները դատարաններ են ներկայացրել 6662 միջնորդություն, որոնցից 4571-ը բավարարվել է։

Այս թվերը ցույց են տալիս, որ 2025 թվականին արձանագրվել են հազարավոր միջամտության փորձեր, որոնց ճնշող մեծամասնությունը ստացել է նաև դատարանի համաձայնությունը։ Սա նշանակում է, որ քաղաքացիների անձնական հաղորդակցությունը, ներառյալ՝ SMS-ները, ցանկացած պահի կարող է հայտնվել իրավապահ համակարգի ուշադրության կենտրոնում։

Այսպիսով, թեև օրենքներում ամրագրված է անձնական կյանքի և նամակագրության գաղտնիության իրավունքը, վիճակագրական տվյալները ցույց են տալիս, որ այս իրավունքը գործնականում չի գործում։ 2025 թվականի կտրուկ աճը ոչ միայն մտահոգիչ ազդակ է, այլև լուրջ ահազանգ՝ անձնական կյանքի պաշտպանության համակարգում խորքային խնդիրների առկայության մասին։

Ապրիլի 11-12-ը Փարիզում կայացած Սփյուռքի ազգային զորաշարժին նվիրված խորհրդաժողովը համախմբեց 26 երկրներից ժամանած 160 հայ, որոնց շարքում էին Հայաստանից և Արցախից եկած քաղաքական գործիչներ, համայնքային առաջնորդներ, միջազգային իրավաբաններ, հոգևորականներ և մտավորականներ։ Այս հանդիպման հիմնական նպատակն էր վերլուծել Հայաստանի և Սփյուռքի հարաբերությունների ներկա վիճակը՝ հաշվի առնելով շարունակվող ազգային մարտահրավերները և փոփոխվող աշխարհաքաղաքական իրողությունները։

Խորհրդաժողովի մասնակիցները միաձայն ընդգծեցին համահայկական միասնական օրակարգի շուրջ համակարգված զորաշարժի անհրաժեշտությունը։ Իմ ելույթում ես նույնպես ափսոսանք հայտնեցի, որ Հայաստանի իրարահաջորդ կառավարությունները Սփյուռքը լիարժեք չեն օգտագործել որպես թանկարժեք ռեսուրս։ Փաշինյանի վարչակազմի կողմից Սփյուռքի նախարարության փակվելուց հետո Սփյուռք-Հայաստան հարաբերությունները հասել են իրենց ամենացածր մակարդակին՝ Հայաստանի անկախությունից ի վեր։

Այս իրավիճակում Փարիզի խորհրդաժողովը ստացավ առանձնահատուկ կարևորություն։ Մասնակիցների մեծ մասը, որոնք որևէ կուսակցության հետ կապ չունեին, համատեղ արձանագրեցին Հայաստանի առջև ծառացած վտանգները և պարտավորվեցին տուն վերադառնալուն պես ձեռնարկել անհրաժեշտ քայլեր՝ իրենց համայնքների անդամներին զորաշարժելու նպատակով։

Խորհրդաժողովի ընթացքում քննարկվեցին չորս հիմնական թեմաներ։ Առաջինը՝ Սփյուռքի ռազմավարական դերը ազգային հիմնախնդիրների լուծման մեջ։ Երկրորդը՝ ազգային արժեքների և Հայոց եկեղեցու կարևորությունը Սփյուռքում՝ հայկական ինքնության պահպանման համար։ Երրորդը՝ Հայաստան-Սփյուռք հարաբերությունների հիմնահարցերն ու հորիզոնները։ Չորրորդը՝ Սփյուռքի զորաշարժը և վերաշխուժացումը՝ հանուն համազգային նպատակների։

Հանդիպմանը ելույթ ունեցան 19 բանախոսներ։ Ֆրանսիայի Հայ Առաքելական Եկեղեցու թեմի առաջնորդ Գրիգոր եպիսկոպոս Խաչատրյանն ընթերցեց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդի ուղերձը։ Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոս Արամ Առաջինը մասնակիցներին դիմեց տեսաուղերձով։ Արցախի Հանրապետության նախագահի պաշտոնակատար և Ազգային ժողովի նախագահ Աշոտ Դանիելյանն անձամբ ելույթ ունեցավ խորհրդաժողովում։

Հայաստանի երեք նախկին վարչապետներ՝ Վազգեն Մանուկյանը, Խոսրով Հարությունյանը և Հրանտ Բագրատյանը, նույնպես ներկա էին և մասնակցում էին քննարկումներին։

Խորհրդաժողովի մասնակիցները համաձայնեցին, որ այս պահին Հայաստանին անհրաժեշտ է ունակ ղեկավար, որը կպաշտպանի երկրի ազգային շահերը բոլոր կողմերից եկող արտաքին միջամտություններից։ Նրանք նաև ընդգծեցին, որ յուրաքանչյուր հայ ունի սուրբ պարտականություն՝ պաշտպանելու հայրենիքը նրա թշնամիներից՝ թե՛ երկրի ներսում, թե՛ նրա սահմաններից դուրս։ Քանի որ ընտրողների զգալի մասը հայտնել է, որ չի մասնակցելու խորհրդարանական ընտրություններին, ընդդիմադիր քաղաքական ուժերը պետք է իրենց ջանքերը կենտրոնացնեն այն ընտրողների վրա, որոնք նախատեսում են չմասնակցել ընտրություններին, այլ ոչ թե ժամանակն ու ռեսուրսները վատնեն Փաշինյանի նվազող աջակիցներին համոզելու վրա։

Ամենամյա զեկույցում, որը հրապարակվել է «Մարդու իրավունքների պաշտպանության միջազգային կազմակերպության» կողմից, մանրամասն ներկայացված է աշխարհի 144 երկրներում մարդու իրավունքների վիճակը։ Հայաստանը և Ադրբեջանը զեկույցում առանձնահատուկ ուշադրություն են գրավել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հետևանքով առաջացած իրավիճակով։

Զեկույցի համաձայն՝ երկու երկրներն էլ չեն ձեռնարկել որևէ կոնկրետ քայլ՝ 2025 թվականին Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ հակամարտության ընթացքում ենթադրյալ խախտումների համար պատասխանատվության ենթարկելու հարցում։ Կազմակերպությունը կոչ է անում երկու կողմերին էլ անաչառ և անկախ հետաքննություններ իրականացնել բոլոր մեղադրանքների վերաբերյալ, այդ թվում՝ համընդհանուր իրավասության սկզբունքով։

Զեկույցում նշվում է, որ Հայաստանը դժվարանում է ապահովել բնակարանով և ապրուստի միջոցներով ավելի քան 100,000 Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանված մարդկանց։ Միևնույն ժամանակ՝ Ադրբեջանի իշխանությունները չեն կարողացել ապահովել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունից տուժած մարդկանց պաշտպանությունը։

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից Ադրբեջանին ուղղված պահանջը, որը պարտավորեցնում է տրամադրել տեղեկություններ 23 հայ բանտարկյալների կալանքի և առողջական պայմանների մասին, նույնպես նշվում է զեկույցում։ Ընդդեմ ԼԳԲՏ ակտիվիստների և խտրականության դեմ պայքարի օրենսդրության պաշտպանության ձախողումները նույնպես դատապարտվել են։

Զեկույցում անդրադարձ է կատարվում նաև Հայաստանում իրավապաշտպանների և լրագրողների դեմ դատական հայցերի աճին, որը, զեկուցողների կարծիքով, սահմանափակում է խոսքի ազատությունը։ Ոստիկանության կողմից անօրինական ուժի կիրառման համար պատասխանատվության բացակայությունը և դեմքի ճանաչման համակարգն ընդլայնող նոր օրենքի ընդունումը նույնպես մնում են մտահոգիչ հարցեր։

Զեկույցը նշում է, որ Հայաստանը քաղաքականապես անցում է կատարում դեպի արևմտամետ արտաքին քաղաքականություն և Ռուսաստանի հետ ավանդական կապերը նվազեցնելու ջանքերը, ինչը, իր հերթին, խթանում է ապատեղեկատվական արշավները և ատելության խոսքը։ Տնտեսական և սոցիալական մարտահրավերները, այդ թվում՝ ԱՄՆ արտաքին օգնության կտրուկ կրճատումը, որը ազդում է բազմաթիվ ՀԿ-ների ֆինանսավորման վրա, նույնպես ընդգծվում են զեկույցում։

Վերջում նշվում է, որ «Լրագրողներ առանց սահմանների» միջազգային կազմակերպությունը բարելավել է Հայաստանի վարկանիշը մամուլի ազատության մասին իր զեկույցում, սակայն լրատվամիջոցների բևեռացումը, պետությունից խմբագրական անկախության բացակայությունը և լրագրողների անվտանգության խնդիրները շարունակում են մնալ մտահոգիչ։ Կառավարության և կորպորատիվ գործիչների կողմից նախաձեռնված նոր ռազմավարական դատական հայցերը հանրային մասնակցության դեմ, որոնց թիրախում են լրագրողներն ու մարդու իրավունքների պաշտպանները, նույնպես նշվում են որպես մտահոգիչ միտում։

Արցախի մշակութային ժառանգության պաշտպանության օմբուդսմենը և «Ազգային» պատմամշակութային ՀԿ-ի փոխնախագահ Հովիկ Ավանեսովը հայտնել են, որ Ադրբեջանը ավերել է Ստեփանակերտի Սուրբ Աստվածամոր Հովանի մայր տաճարը։

«Արցախում տեղի ունեցողը այլևս չի կարելի ներկայացնել որպես առանձին դեպքերի շարք կամ անկառավարելի «վանդալիզմ»․ սա հստակ նպատակադրված քաղաքականություն է՝ վերացնելու հայկական ներկայության բոլոր տեսանելի հետքերը»,– նշել է Հովիկ Ավանեսովը։ Նրա խոսքով՝ Ստեփանակերտի Սուրբ Աստվածամոր Հովանի մայր տաճարի ավերումը այդ ծրագրի հերթական, բայց ոչ պատահական դրվագն է։

Հովիկ Ավանեսովը հիշեցրել է, որ տաճարը հիմնադրվել է 2006 թվականի հուլիսի 19-ին՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի ձեռամբ, իսկ օծվել՝ 2019 թվականի ապրիլի 7-ին նույն Կաթողիկոսի հանդիսապետությամբ։ Ճարտարապետ Գագիկ Երանոսյանի նախագծած եկեղեցին իր ծավալներով և կառուցվածքով ընդգծում էր իր նշանակությունը՝ ունենալով 35 մետր բարձրություն և 24 մետր բարձրությամբ զանգակատուն։

«Խոսքը ոչ թե մոռացված կամ երկրորդական օբյեկտի, այլ գիտակցված կերպով թիրախավորված սրբավայրի մասին է»,– շարունակել է Հովիկ Ավանեսովը՝ նշելով, որ ավերումից առաջ ադրբեջանական սոցցանցերում բացահայտորեն տարածվում էին կոչեր՝ քանդելու եկեղեցին։

«Ազգային» պատմամշակութային ՀԿ փոխնախագահի խոսքով՝ Ադրբեջանը նույն տրամաբանությունն է գործել նաև Ստեփանակերտի Սուրբ Հակոբ եկեղեցու դեպքում, որի ոչնչացման մասին տեղեկությունները հրապարակվել էին օրեր առաջ։ Նա ընդգծել է, որ միջազգային հանրության լռությունը ադրբեջանական գործողությունները վերածելու է թույլատրված մշակութային ոչնչացման։

Անցած շաբաթը նշանավորվեց «Հզոր Հայաստան» դաշինքի կողմնակիցների զանգվածային ձերբակալություններով։ Իրավապահ մարմինները թիրախավորեցին ոչ միայն ակտիվիստներին, այլև նրանց, ովքեր ավանդաբար համարվում էին «անձեռնմխելի» էթիկական պատճառներով, այդ թվում՝ նորածինների մայրերին։ ԵՄ մոնիթորինգային խմբի երկիր ժամանելուն զուգընթաց, պատժիչ արդարադատության ուրվագծերը Հայաստանում ավելի ու ավելի ակնհայտ են դառնում։

Որտե՞ղ է սահմանագիծը գծվում ընտրությունների ամբողջականության համար պայքարի և քաղաքական հաշվեհարդարների միջև։ Ինչո՞ւ են միջազգային կազմակերպություններ լռում, երբ մարդասիրական նորմերը զոհաբերվում են քաղաքական նպատակահարմարության համար։ Եվ կարո՞ղ է պատերազմի օգտագործումը որպես շանտաժի գործիք դառնալ օրինական քարոզարշավի գործիք։

Այս և այլ հարցերի պատասխանում է իրավագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀՀ արդարադատության նախկին նախարար Գևորգ Դանիելյանը։

Իշխանությունը հետապնդում է մի քանի նպատակներ

Հանրային միջոցների վատնմամբ առերևույթ զանգվածային ընտրական խախտումների դիմած, ընդհուպ՝ Հայ Եկեղեցու կառավարման կարգը վերանայելու առաքելություն ստանձնած իշխող քաղաքական ուժը, թիրախավորելով աննախադեպ բարձր վարկանիշ ունեցող քաղաքական ուժին, հետապնդում է մի շարք նպատակներ։ Առաջինը՝ շեղել հանրության ուշադրությունը սեփական մեծածավալ իրավախախտումների թեմայից։ Երկրորդը՝ բոլոր դեպքերում հող պատրաստել հզոր քաղաքական ուժի նկատմամբ հաշվեհարդար տեսնելու համար։ Երրորդը՝ նսեմացնել հակառակորդ քաղաքական ուժերի և անհատների իմիջը։ Ի վերջո, սերմանել վախի մթնոլորտ՝ ընտրությունների նկատմամբ ցանկալի ապատիա ձևավորելու նկատառումով։

Այս ամենը չի կասեցնելու օրինական ճանապարհով իշխանափոխությունը, սակայն անհարկի մի մեծ ու խորն սպի կմնա ազգային իրավաքաղաքական մշակույթի վրա։

Ընտրություն, ոչ թե ընտրություն

Իշխանությունների հիմնական զենքը մեր հանրության ապատիան է։ Ուստի հորդորում եմ մեր քաղաքացիներին տրամադրել ընդամենը մի քանի րոպե և մասնակցել ընտրություններին, սա ոչ այնքան ընտրություն է, որքան հանրաքվե՝ պետություն ունենալու կամ այն զիջելու մասին։

Իրավապահ համակարգը վերածվել է քաղաքական գործիքի

Ըստ էության, «Ընտրական օրենսգիրք» Սահմանադրական օրենքի 19-րդ հոդվածում ավելացվել է նորմ, որով արգելվում է ընտրություն նշանակելու օրվանից կուսակցությունների և դրանց հետ ասոցացվող կազմակերպությունների կողմից բարեգործությունը։ Խնդիրը դա չէ, խնդիրը բացառապես հակառակորդ քաղաքական ուժերի համակիրների նկատմամբ տոտալ վերահսկողություն սահմանելն ու ապօրինի եղանակներով քրեական հետապնդումներ իրականացնելն է։

Այն, որ առանց որևէ հիմքի, հսկայական միջոցներ են ծախսվում բոլորի հեռախոսային հաղորդակցությունները գաղտնալսելու համար, արդեն սովորական երևույթ է։ Ընդ որում, խախտելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը և մինչդատական վարույթի գաղտնիությունը, զուտ վարկաբեկելու նկրտումներով հրապարկվում են նույն այդ գաղտնալսումների հատվածական մասերը։

Իշխանությունը փորձում է կրկնել «մոլդովական սցենարը»

ԵՄ ողջ էլիտան, անթաքույց արձագանքելով այս իշխանությունների խնդրանքին, ամեն քայլի դիմելու է «մոլդովական սցենարը» կյանքի կոչելու համար, սակայն դա չի հաջողվի, քանի որ դրա համար առնվազն բացակայում են նպաստող նախադրյալները։ Հայ ազգը տևական շրջան է, ինչ ակնհայտ հակակրանք ունի գործող իշխանության նկատմամբ։

Իրավապահ համակարգի մսխումը

Այսպիսի քայլերի գոնե բարոյական ասպեկտը իրենք էլ են հրաշալի գիտակցում, սակայն դիմում են դրանց, որպեսզի իրենք իրենց շրջապատին իբր ապացուցեն, որ այնքան ինքնավստահ են, որ անգամ կարող են դիմել այդպիսի անբնական, հանրության մեջ բնականոն զայրույթ առաջացնող քայլերի։ Այս հակամարդկային մթնոլորտում անիմաստ է անգամ իրավասու պաշտոնյաներին դիմել զերծ մնալ այդպիսի գործելաոճից, քանզի հասել ենք մի հանգրվանի, երբ վերջիններս այնքան են անցել սահմանները, որ կարծես քաղաքական հետապնդումների կայուն մաս են կազմել։

Իրավապահ համակարգի անկախության մասին

Համոզված եմ, որ հատկապես՝ ինձ համար անչափ հոգեհարազատ կառույցի՝ Հայ Եկեղեցու նկատմամբ արշավի համալիր վերլուծությունը բերել է այն ակնհայտ եզրակացությանը, որ իրավապահ գրեթե ողջ համակարգը վերածվել է քաղաքական ապօրինի նկրտումների հետևողական գործիքը։ Դե ինչ վերաբերում է խափանման միջոցներին, հատկապես՝ կալանքին, ավելի, քան ակնհայտ է, որ այն վաղուց դիտարկվում է որպես այլակարծությունը ճն

Հարավային Կովկասում ձևավորված նոր իրադրության պայմաններում Ռուսաստանի համար առաջնային է հենց Հայաստանը, ոչ թե խորհրդարանական ընտրություններում որևէ կոնկրետ թեկնածու աջակցելը։ Այս կարծիքը հայտարարեց ռուս քաղաքագետ Սերգեյ Մարկեդոնովը՝ Մոսկվա-Մինսկ-Երևան-Տաշքենդ տեսակամրջի ժամանակ։

«Հաճախ հարցնում են՝ ո՞վ է Հայաստանում Ռուսաստանի թեկնածուն։ Իրականում, Ռուսաստանի համար կարևոր է հենց Հայաստանը։ Հայաստանի ժողովուրդը պետք է ինքն իրեն որոշի, թե ում է ընտրելու։ Եվ դա շատ ավելի արդար ու ճիշտ մոտեցում է, քան ինչ-որ մեկին մատնացույց անելն ու ասելը՝ սա մեր մարդն է։ Շատ ավելի կարևոր է երկրի հետ հարաբերությունները, քան կոնկրետ քաղաքական գործչի հետ», – նշեց փորձագետը։

Նրա խոսքով՝ երկկողմ հարաբերություններում այսօր պետք է ավելի մեծ շեշտադրում անել ոչ հրապարակային լինելու վրա, քանի որ հուզականությունը կարող է վնասել։

Մարկեդոնովը նաև անդրադարձավ Հայաստանի իշխանությունների կողմից գլոբալ փոփոխությունների առաջացրած ռիսկերը կառավարելու փորձերին՝ նշելով, որ դրանք կարելի է արդարացված համարել՝ հաշվի առնելով Հարավային Կովկասում ձևավորված նոր ստատուս քվոն և Ռուսաստանի բացառիկ ազդեցությանը նետված մարտահրավերը։

Փորձագետը նկատեց, որ Հայաստանի ընդդիմության կողմից Ռուսաստանի հետ տնտեսական պատերազմից զերծ մնալու կոչը ոչ թե ահազանգ է, այլ մտավախություն, որ խզումը կհանգեցնի բացասական հետևանքների։ Նա ընդգծեց, որ Ռուսաստանն արդեն տալիս է Հայաստանին՝ տնտեսական, առևտրային և էներգետիկ համագործակցության տեսքով։

Մարկեդոնովը կարծում է, որ Հայաստանն ու Ռուսաստանը պետք է պրագմատիկ դարձնեն իրենց հարաբերությունները, որոնք այսօր տարբերվում են նախկինի պես լինելուց, սակայն «տարբերվող»-ը չի նշանակում թշնամական։

Հայաստանից, Արցախից և սփյուռքի 26 երկրներից ժամանած ավելի քան 150 մտավորական, քաղաքական, հանրային և համայնքային գործիչների մասնակցությամբ կայացած խորհրդաժողովի ընթացքում ընդունվել է հայտարարություն, որը կոչ է անում բոլոր հայերին, անկախ նրանց գտնվելու վայրից, մասնակցելու գալիք խորհրդարանական ընտրություններին։

Մեր խորհրդաժողովի մասնակիցները համաձայն են, որ «ՀՀ գործող իշխանությունների ապազգային ուղեգիծը փոխելն ու պետության զարգացման ազգային-պետական ուղեգիծ հաստատելն օրակարգային են»։ Մենք հստակորեն մերժում ենք ներկայիս իշխանությունների կողմից որդեգրվող պառակտիչ և վանողական մոտեցումները, որոնք վնասում են մեր պետությանը և ազգին։

Խորհրդաժողովի ընթացքում առանձնացվել են մի քանի հիմնական առաջնահերթություններ, որոնք պետք է դառնան մեր ընդհանուր ազգային նպատակները։ Դրանցից են Հայաստանի պետականության հզորացումը, հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը և հատուցումը, Արցախյան հիմնահարցի պաշտպանությունը, ինչպես նաև ազգային ինքնության և Հայոց եկեղեցու պահպանման հարցերը։

Խորհրդաժողովի բացմանը տեսաուղերձ են հղել Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն և Մեծի տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Ա-ն, ինչպես նաև Արցախի հանրապետության խորհրդարանի նախագահ, նախագահի պաշտոնակատար Աշոտ Դանիելյանը։

Այսօր, երբ հայկական պետականությունը բախվում է անվտանգային լուրջ սպառնալիքների և ազգային ինքնության հիմնասյուները թիրախավորվում են, հրամայական է ազգային օրակարգերի շուրջ համահայկական զորաշարժը։ Մենք, սփյուռքի ներկայացուցիչները, պետք է ակտիվորեն մասնակցենք մեր հայրենիքի ճակատագրի ձևավորմանը։

Սփյուռքի քաղաքական օրակարգի առաջնահերթություններից մեկը Հայաստանի պետականության հզորացումն է։ Մենք նպատակ ենք սահմանել վերականգնել և որակական նոր մակարդակի բարձրացնել ինստիտուցիոնալ կապերը սփյուռքի հետ՝ ապահովելով սփյուռքի մասագիտական մարդուժի առավելագույն մասնակցությունը պետական նախագծերում։

Մենք խորը հիասթափություն ենք արտահայտում ներկայիս իշխանությունների կողմից սփյուռքն անտեսելու, պառակտելու և հայրենիքին նրա զորակցությունն արհամարհելու վնասակար քաղաքականության նկատմամբ։ Դատապարտվում է նաև ՀՀ իշխանությունների կողմից կազմակերպված սանձազերծված պայքարը Հայ առաքելական եկեղեցու դեմ։

Մենք մտահոգված ենք նաև ՀՀ իշխանությունների կրավորական կեցվածքով՝ Միջին Արևելքում ծանր պայմաններում գտնվող հայկական գաղութների հանդեպ։ Մեր նպատակն է ապահովել, որ հայրենիքը լինի մեր եղբայրների և քույրերի կողքին, երբ նրանք ամենաշատն անհրաժեշտ ունեն մեր աջակցությանը։

Իմ կարծիքով, Էկոնոմիկայի նախարարության վերջին հայտարարությունները՝ կապված 2025 թվականին օտարերկրյա ներդրումների աճի հետ, պետք է դիտարկել ավելի լայն մակրոտնտեսական համատեքստում։ Թեև հայտարարությունները հիմնված են պաշտոնական աղբյուրների վրա, դրանք կարող են ստեղծել պատրանք՝ ներդրումային բումի մասին, եթե դրանք դիտարկենք առանց համատեքստի։

Իրականում, 2024 թվականին իրական հատվածում ուղղակի ներդրումների զուտ հոսքը բացասական է եղել և կազմել է մինուս 47,5 միլիարդ դրամ։ Սա փաստացի նշանակում էր կապիտալի արտահոսք։ Անցյալ տարի օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների (ՕՈՒՆ) ցուցանիշը գտնվում էր ծայրահեղ ցածր մակարդակի վրա՝ երկրի ՀՆԱ-ի ընդամենը մոտ 0,3 տոկոսը։ 2025 թվականին պլյուս 93 միլիարդ դրամի անցումը, ըստ իմ գնահատման, զուտ մաթեմատիկական հետևանք է։

Երբ բազան բացասական է կամ ծայրահեղ ցածր, ցանկացած վերականգնում թվերով կարող է թվալ պայթյունային աճ։ Այսպիսով, 2025 թվականին ներդրումների ծավալի 88 տոկոսով աճի և ՕՈՒՆ-ի մոտ 3,6 անգամ աճի մասին հայտարարությունները պետք է դիտարկել որպես տեխնիկական վերականգնում, այլ ոչ թե տնտեսական բում։

Այս հարցում կարևոր է նաև ֆինանսական մուտքերի աշխարհագրությունը։ Օլորտային նախարարության կողմից առաջատար են նշված Լյուքսեմբուրգը, Սինգապուրը և Շվեյցարիան, որոնք հաճախ հանդես են գալիս որպես ֆինանսական միջնորդներ։ Նման վիճակագրությունը, իմ կարծիքով, ցույց է տալիս տրանզակցիաների գրանցման հարթակը, այլ ոչ թե ներդրողների կապիտալի իրական ծագումը։

Եզրափակելով խոսքը՝ ես հարցադրում եմ հայտարարված միջոցների՝ երկրի տնտեսության վրա փաստացի ազդեցության մասին։ Իմ գնահատմամբ՝ ակնկալվող կայուն արդյունաբերական աճի, արտահանման ընդլայնման և աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման փոխարեն Հայաստանում նկատվում են կառուցվածքային տատանումներ և արտահանման ցուցանիշների անկում։ Արտաքուստ ճիշտ թվերը մեկնաբանվում են խեղաթյուրված կերպով և քաղաքականացվում են, ինչն արդեն իրագործվող տնտեսական քաղաքականության որակի հարց է։

Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի Կիրանց գյուղի շրջանում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանազատման և սահմանագծման արդյունքում տարածքի տեսքը հիմնովին փոխվել է։ Այս փոփոխությունները տեսողականորեն ներկայացվում են Google Earth-ի արբանյակային լուսանկարների վրա՝ հիմնվելով 1976 թվականի ԽՍՀՄ ԶՈւ Գլխավոր շտաբի քարտեզի տվյալների վրա։

2024 թվականին երկու երկրների միջև պայմանավորվածության և համատեղ աշխատանքների արդյունքում սահմանազատման և սահմանագծման աշխատանքներն իրականացվել են Բաղանիսի և Բերքաբերի միջև ընկած մի քանի հատվածներում։ Այս գործընթացի ընթացքում, այդ թվում՝ սահմանային սյուների տեղադրմանը, մասնակցել են երկու երկրների ներկայացուցիչները։

Սահմանազատման արդյունքում հայկական զինված ուժերը հետ են քաշվել մի քանի դիրքերից։ Կիրանցի շրջանում սահմանը նշված է Google Earth-ի արբանյակային լուսանկարում՝ դեղին գույնով։ Կարմիր գույնով նշված է սահմանագծումից հետո գետնին ապրիլ 2024-ի կեսերին կատարված փոփոխությունը, որը հիմնված է 1976 թվականի քարտեզի վրա։ Շագանակագույնով պատկերված է այն տարածքը, որի նկատմամբ վերահսկողություն է ստացել Ադրբեջանը։

Սահմանազատված սահմանին տեղադրված է ցանկապատ և փշալար։ Կիրանցի դպրոցի հարևանությամբ գտնվող մի փոքր հատվածում կառուցվել է նաև պատ։

Հատկանշական է այլևս սահմանազատման գոտուց դուրս չգտնվող Բերքաբերի ջրամբարի ափին գտնվող դիրքի հետքաշումը։ Այս դիրքի հետքաշումը հակասական է, քանի որ այն չի համապատասխանում սահմանազատման ընդհանուր տրամաբանությանը։ Արբանյակային լուսանկարներն ապացուցում են, որ այս դիրքը այլևս գոյություն չունի։